Nov 8, 2016

`काळा` सोकावतो!


 

काळाकुट्ट अंधार.

शेजारी घोरणारं कुणी नाही, की कुठल्या जयंती, वाढदिवसाची `शांताबाई` गोंगाट करत नाहीये.

कुठल्या कुत्र्याचं केकाटणं नाही, की सोसायटीत कुणी रात्रीअपरात्री गाडी चिरचिरत आलेलं नाही.

आणि अचानक `ती`ची चाहूल लागली. `ती`... मदमस्त सुंदरी. रूपगर्विता, मदनाची मंजिरी. जिला पाहताच लाखोंची हृदयं घायाळ होतात, ती. आज मात्र ती अगदी निस्तेज दिसत होती. कुठल्यातरी भयंकर चिंतेचं सावट तिच्या चेहऱ्यावर पसरलं होतं.

 

तिचा सगळीकडे वावर. अगदी उच्चपदस्थ अधिकाऱ्यापासून गावगुंडापर्यंत प्रत्येकाला घायाळ करणारी ती. अगदी दारूच्या गुत्त्यापासून, डान्स बारपासून पॉश कॉर्पोरेट कल्चरपर्यंत कुठलंच ठिकाण तिला वर्ज्य नाही. उलट सगळीकडे मानाची जागा. प्रत्येक जण तिच्यासाठी जीव टाकायचा. तशी ती मनानं दिलदार. ज्याच्या ताब्यात असेल, त्याचीच होऊन जाणारी. कधी ती कुणाला जगण्यासाठी दोन वेळची रोटी घेऊन द्यायची, तर कधी एखाद्याला संपवण्यासाठीचं हत्यारसुद्धा. तिला कुणाचंच घर निषिद्ध नाही. कुणाला ती निषिद्ध नाही.

 

हां, ती जास्त रमायची ती मात्र जरा मोठ्या वर्तुळांत. एकदा तिथली सवय झाली, की मग ती साध्यासुध्या लोकांशी जरा फटकून वागायची. ते लोक तिला बॅंक किंवा बाजार यापलीकडची दुनिया दाखवत नव्हते. मोठेमोठे लोक मात्र तिला वेगवेगळ्या ठिकाणांची, जागांची, देशविदेशाची सफर घडवायचे.

पण काळाचं चक्र कधी कुणासाठी थांबलंयं का? जो उगवतो, तो कधी ना कधी मावळणारच. तशी तीसुद्धा मावळली अचानक. काल रात्री आठ वाजता. तिलाही कल्पना नव्हती आपली गरज संपल्याची. आणि एखाद्याची गरज संपल्यावर त्याचं काय होतं, हे वास्तव तिलाही भोगावं लागलं. एका क्षणात ती टाकाऊ झाली. फक्त टाकाऊच नाही, तर पांढऱ्या पायाची, अवलक्षणी वगैरे वाटू लागली. ज्यांनी तिला आपल्याकडे आणण्यासाठी खरंच मेहनत घेतली होती, प्रामाणिक कष्ट केले होते, त्यांनी पुन्हा पुन्हा तिला कुरवाळलं, तिचे लाड केले, ती आता कायमची डोळ्यांसमोरून जाणार, यासाठी अश्रूही ढाळले. आणि ज्यांना ती कष्टाशिवाय मिळाली होती, कुणाकडून तरी त्यांनी ती ओरबाडून घेतली होती, त्यांना मात्र तिचं घरात असणंही नकोसं झालं. हिला बदलून आपण दुसऱ्या कुणाला का आणलं नाही, याचवेळी नेमकं का घरी आणलं, असं त्यांना वाटायला लागलं होतं.

 

दया आली बिचारीची. म्हटलं, काय करू तुझ्यासाठी?

उदास चेहऱ्यानं म्हणाली, ``भाऊ, एवढंच करा. जे मला वैतागलेत, त्यांना सांगा, म्हणावं गावात बदनामी झाली तरी चालेल, पण त्या भीतीनं मला नाहीसं करून टाकू नका. हवंतर माझ्या जागी दुसरी आणा, कुणा वैऱ्याला देऊन टाका. पण माझं अस्तित्त्वच नष्ट करू नका. कधीकाळी तुमच्यासाठी खूप काही केलंय, याची आठवण ठेवा. जमलं तर त्यांची आठवण ठेवा, ज्यांना मी फक्त स्वप्नातच दिसते.``

 

तिचं सांत्वन करून उपयोग नव्हता. तिला अखेरची घरघर लागली होती. मी काही बोलणार, एवढ्यात जाग आली. समोरच पाकीट पडलं होतं आणि त्यातून कालच बॅंकेतून काढलेल्या पाचशेच्या दोन करकरीत नोटा डोकावत होत्या. त्यांचं तेजःपुंज रूपही एकाएकी म्हातारं, दीन वाटायला लागलं. खूप उदास वाटलं. पण दुसऱ्याच क्षणी विचार पालटला.

मनाशी म्हटलं, `म्हातारी मेली तरी चालेल, पण `काळा` सोकावायला नको!


Apr 26, 2016

संशय

आपल्या शेजारच्या फ्लॅटमध्ये भाड्यानं राहायला आलेल्या त्या तरुणाची नजर चांगली नाही, असं प्रणीतला पहिल्या दिवसापासून वाटत होतं. त्याच्याविरुद्ध तक्रार करण्यासाठी काही ठोस कारण प्रणीतकडे नव्हतं, त्यामुळे तो काही बोलूही शकत नव्हता. तरीही त्याच्यावर बारीक लक्ष ठेवायचं प्रणीतनं ठरवलं होतं.

प्रणीतचा अंदाज अगदीच चुकीचा होता, असंही नाही. त्या तरुणाचं वागणं जरा वेगळंच होतं. प्रणीतचं नुकतंच लग्न झालं होतं, त्यामुळे बायकोबद्दल त्याला जास्तच काळजी होती. तिच्याबरोबर घराबाहेर पडल्यावर हा तरुण तिच्याकडे रोखून बघत असतो, असं त्याला दोनतीनदा जाणवलं होतं. एकदा तर त्या तरुणानं काहीतरी निमित्त काढून त्यांच्याशी बोलायला येण्याचा प्रयत्नही केला होता, पण प्रणीतनं त्याला टाळलं होतं. प्रणीत सकाळी लवकर कामावर जायचा आणि रात्री उशिरा घरी यायचा. संध्याकाळी हा तरुण कुठेतरी गायब असायचा. तो कुणी आर्टिस्ट वगैरे होता म्हणे. प्रणीत आणि त्याची भेट फार व्हायची नाही, पण होण्याची शक्यता असेल, तेव्हाही प्रणीत त्याला टाळण्याचा प्रयत्न करायचा. आपली नवविवाहित बायको दिवसभर घरी एकटीच असते, त्यामुळे शेजारीच राहणाऱ्या या तरुणाबद्दल प्रणीतला भीती आणि खरं सांगायचं तर असुरक्षितपणाही वाटत होता. नाही नाही म्हणताना त्याला आपल्यातल्या उणिवा जाणवून उगाचच न्यूनगंड वाटायला लागला होता.

प्रणीतनं कितीही नाकारलं, तरी तो तरुण त्याच्यापेक्षा दिसण्यात उजवा होता. जास्त स्मार्ट होता. प्रणीतकडे नसलेल्या कला त्याला अवगत होत्या. सहजपणे कुणीही तरुणी भाळावी, असं त्याचं रुबाबदार व्यक्तिमत्त्व होतं. प्रणीतचा त्याच्या बायकोवर कितीही विश्वास असला, तरी मनात कुठेतरी अविश्वासाची भावना डोकं वर काढू लागली होती. आपली बायको भोळी आहे आणि हा तरुण तेवढाच लबाड आहे, त्यामुळे तो तिच्याशी जवळीक करण्याचा प्रयत्न करेल आणि ती भोळी असल्यामुळे कदाचित त्याच्या जाळ्यात अडकेल, ही भीती त्याचं मन पोखरायला लागली होती. त्याची रात्रीची झोप उडाली होती. बायकोला त्याच्यामधला हा बदल जाणवत होता, पण तिनं विचारल्यावर तो नीट उत्तर देत नव्हता. तिला कुठल्या शब्दांत सांगावं, हे त्यालाही कळत नव्हतं.

``तो आपल्या शेजारी राहणारा मुलगा कधी इकडे आला होता काय गं..?`` प्रणीतनं एकदा बोलण्याच्या ओघात बायकोला विचारलं.
``कोण?``
``तोच गं, आपल्या शेजारच्या फ्लॅटमध्ये राहायला आलाय तो! मला त्याचं नावसुद्धा माहीत नाही!``
``इकडे म्हणजे कुठे?``
``म्हणजे, आपल्या घरी, किंवा आसपास...``
``छे. तो कशाला इकडे येईल?``
``नाही, म्हणजे काही निमित्तानं म्हणा, किंवा सहज...?``
``नाही आलेला. पण तुम्ही का असं विचारताय?``
``नाही, सहजच!``
प्रणीतनं एवढंच बोलून तो विषय संपवला.

असेच काही दिवस गेले. मध्यंतरीच्या काळात प्रणीतला कामानिमित्त काही दिवस बाहेरगावी जावं लागलं, तेव्हा तर त्याचा अर्धा जीव इकडे लागला होता. अर्थात, त्याच वेळी योगायोगानं त्याची आई राहायला आली होती, म्हणून त्याला तेवढी काळजी वाटली नाही. आपण नसताना त्या तरुणानं बायकोशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्नही केला नाही, त्यावरून त्याच्याबद्दल आपला समज पूर्णपणे खोटा आहे, याबद्दल प्रणीतला खात्री झाली. त्याच्या मनातली संशय आणि अविश्वासाची जळमटंही दूर झाली. आधीचा न्यूनगंड जाऊन त्याची जागा आत्मविश्वासानं घेतली. याआधी तो तरुण कधी समोर दिसला, तर त्याच्याकडे रागानं बघणारा किंवा दुर्लक्ष करणारा प्रणीत आता त्याच्याकडे बघून ओळखीचं हसू लागला. एकदोनदा त्यानं त्या तरुणाला हायहॅलोसुद्धा केलं. आपल्या बदललेल्या वागण्यामुळे त्या तरुणाच्या चेहऱ्यावर फुललेला आनंद प्रणीतला स्पष्ट जाणवला होता. याआधी कधी त्यानं त्या तरुणाला एवढं आनंदी बघितलं नव्हतं.

त्या तरुणानं त्याला एकदा त्याच्या फ्लॅटवर रात्री निवांतपणे येण्याचं निमंत्रणही दिलं. `या रविवारी नक्की येतो,` असं प्रणीतनं त्याला कबूल केलं. त्या तरुणाच्या वागण्याबोलण्याबद्दल आपल्या मनात उगाचच गैरसमज होते, हे प्रणीतनं बायकोला अगदी मोकळेपणानं सांगितलं.

नेमकी रविवारी सकाळीच एका शेजाऱ्यानं प्रणीतला बातमी दिली, की त्या तरुणाला घरमालकानं आदल्या रात्री घराबाहेर काढलं. प्रणीतसाठी हा धक्काच होता.

``का, असं काय घडलं अचानक? अजून तर त्याचा 11 महिन्यांचा करारसुद्धा पूर्ण झाला नसेल!`` प्रणीतला त्या तरुणाबद्दल काळजी आणि सहानुभूती वाटत होती.

``अरे, तो मुलगा साधासरळ नव्हता!`` शेजाऱ्यानं दबक्या आवाजात सांगितलं, ``काल फ्लॅटवर एका मित्राबरोबर त्याला नको त्या अवस्थेत रेडहॅंड पकडला म्हणे घरमालकांनी!``

Dec 10, 2015

Operation `बाहु`बली

(भाग 3)

सर्जरी!
कन्फर्म झालं.

फक्त ती कधी करायची, एवढाच प्रश्न होता.
माझ्या आयुष्यात सर्जरीची ही पहिलीच वेळ होती. त्यातून उजवा हात, त्यातून खांदा. सर्जरी म्हणजे काहीतरी गंभीर जाणवत होतं, पण त्याचं पुरेसं गांभीर्य मला त्या क्षणी खरंच जाणवलं नव्हतं. छोटंसं OPERATION आणि नंतर दुस-या दिवसापासून कामाला सुरुवात, असंच त्या क्षणी वाटलं.

त्याच दिवशी इतर तपासण्या करून टाकल्या. सर्जरी दोन दिवसांनीच करायचं ठरलं. दुस-या दिवशी फिजिकल फिटनेस रिपोर्ट आणायचा होता. तोही झाला आणि तिस-या दिवशी सर्जरीसाठी दाखल झालो. सकाळपासून पाणीसुद्धा प्यायला बंदी होती. थिएटरशी माझा लहानपणापासून जिव्हाळ्याचा संबंध. पण OPERATION थिएटर आतून बघण्याचा हा पहिलाच प्रसंग होता. साधारण दोन तास लागतील, असा अंदाज होता. मला लोकल अनेस्थेशिया दिला जाणार होता. म्हणजे स्वतःच्या खांद्यावरचे कापाकापीचे प्रयोग मला डोळ्यांनी बघता येणार होते म्हणे.

अनेस्थेशियाचं इंजेक्शन डाक्टरांनी देण्याआधीच खूप गोष्टी विचारायच्या होत्या, पण जमलं नाही. माझ्या नाकाला त्यांनी आक्सिजनचं नळकांडंही लावून टाकलं. श्वास जड होत असल्याचं जाणवायला लागलं होतं. घशात खवखवत होतं, म्हणून खोकण्यासाठी मास्क बाजूला करायला सांगितला, तर मला धड खोकताही येईना आणि श्वासही घेता येईना. डाक्टरांनी आपापसात काहीतरी गुफ्तगू केलं आणि माझी भूल वाढवली. नंतरचं मला काही समजलंच नाही. जाग आली, ती आजूबाजूला भयंकर च्यांवच्यांव सुरू असल्यानं. बघितलं, तर मी OPERATION थिएटरच्या बाहेर होतो आणि हर्षदा, इतर नातेवाईक आजूबाजूला होते. ``त्यांना कुशीवर होऊ देऊ नका!`` असिस्टंट डाक्टर एकदम ओरडल्या.
मग मला उताणी झोपवण्यात आलं. पुढचे काही दिवस मला असंच उताणं पडायचं होतं, याची तेव्हा कल्पना नव्हती. काही वेळानं मला माझ्या खोलीत शिफ्ट करण्यात आलं. पुढचे तीन दिवस असेच काढायचे होते. हातावर एक मोठा कट घेऊन आत धातूची प्लेट टाकण्यात आली होती. एक्सरेमध्ये ही प्लेट म्हणजे दरवाज्याच्या बिजागरीसारखी दिसत होती. स्क्रू टाइट करून ती फिटसुद्धा करण्यात आली होती. हात अडकवण्यासाठी दिलेली हॅंडबॅग पुढचा महिनाभर माझी साथ करणार होती. हात खांद्याला चिकटून राहावा, हलू नये, यासाठी एक  पट्टासुद्धा दिला होता. शर्ट घालायचीही पंचाईत झाली होती.

पहिल्याच दिवशी काही नातेवाईक भेटायला आले होते. आपण कुठल्याही अवस्थेत असलो, तरी कुणीतरी आपल्याला भेटायला येणं, आनंददायीच असतं. पण त्या दिवशी मात्र माझी चिडचीड चालली होती. एकतर संध्याकाळपर्यंत काही खायला प्यायला परवानगी नव्हती. पाण्याचा थेंबही घेतला नव्हता आणि घशाला कोरड पडली होती. डाव्या हाताला सतत इंजेक्शन्स देण्यासाठी आणि सलाइनसाठी एक सुई कायमस्वरूपी टोचून ठेवण्यात आली होती. ती सांभाळत सक्तीनं उताणी झोपायचं होतं.

आठ वाजता थोडं खायला हरकत नाही, असं डाक्टरांनी सांगितलं होतं, पण नर्स आणि असिस्टंट डाक्टर प्रत्येक जण वेगवेगळं सांगत होते. मला जास्त वेळ उठून बसायचीही परवानगी नव्हती. आठ वाजता नर्सनं सलाइन लावलं आणि पंधरा मिनिटांत ते संपेल, असं सांगितलं. त्यानंतर मला खायला परवानगी मिळणार होती. प्रत्यक्षात पाऊण तास झाला, तरी सलाईन संपायचं नाव घेईना. मग तिला पुन्हा शोधून आणून आठवण केली, तेव्हा तिनं सलाईनची गती वाढवली. तरी ते संपायला साडेनऊ वाजले. कडाडून भूक लागली होती, तरी थोडंच खायचं होतं. उलटी होण्याची शक्यता होती. सुदैवानं तसं काही झालं नाही आणि अखेर मी खाऊ आणि पिऊ शकलो. दिवसभर चाललेली माझी चिडचीड अखेर थंडावली.

रात्री डाक्टर व्हिजिटला आल्यानंतर त्यांच्यावर प्रश्नांच्या फैरी झाडल्या. त्यांनी आता मी उठून हिंडू फिरूही शकतो, असं सांगितलं. असिस्टंट मात्र मी बेडवर उठून बसलो, तरी गुरकावत होते. दोन दिवसांनी डिस्चार्ज मिळेल, असंही डाक्टरांनी सांगितलं.

हास्पिटलातले दोन दिवस म्हणजे दिव्य होतं. आमची रूम सेमिस्पेशल आणि हवेशीर, मोकळी ढाकळी असली, तरी दिवसभर कंटाळा सोबतीला होताच. तरी दुस-या दिवशी LAPTOP मागवून घेऊन एका स्क्रिप्टवर काम केलं. म्हणजे, निदान वाचता तरी आलं. पुढचे पंधरा वीस दिवस तरी लिहिणं कठीण होतं. कधी एकदा या तापातून बाहेर पडतो, असं झालं होतं.

रात्री झोपतानाही सक्तीनं उताणी झोपायचं होतं. कुठल्याही कुशीवर वळायला परवानगी नव्हती, त्यामुळे पाठीला रग लागायची. झोप यायची नाही. उजव्या हाताच्या कोपराखाली उंच उशी आणि डाव्या कुशीवर वळलं जाऊ नये, म्हणून डावीकडे एक लोड, असं काहीतरी घेऊन त्या खोपच्यात झोपावं लागायचं. थोडक्यात पाळण्यात झोपल्याचा फील या सर्जरीनं दिला होता. मध्येच पाठीला रग लागून जाग आली, की एकतर कमान करून शरीराचा त्रास कमी करणं, किंवा काही वेळ उठून बसून नंतर पुन्हा झोपणं, एवढाच पर्याय हातात होता.

अखेर तीन आठवड्यांनी टाके काढले गेले. त्यानंतर हाताच्या थोड्या हालचाली सुरू करायलाही डाक्टरांनी सांगितलं, काही व्यायामही दिले. आता थोडं रिलॅक्स वाटू लागलं. दोन्ही हातांतून पहिल्यांदा शर्ट घातला, तेव्हाच मी हुश्श केलं.

दिवाळी तोंडावर होती आणि मी हात गळ्यात घेऊन पडलो होतो. पण सुदैवानं दिवाळी गोड झाली. आदल्याच आठवड्यात एक्सरे पार पडला आणि तो उत्तम असल्याचं डाक्टरांनी सांगून आता मला हाताच्या नियमित हालचालीही हळूहळू करायला परवानगी दिली. एका कुशीवर वळायलाही आता हरकत नव्हती. एवढे दिवस सतत हात शरीराला चिकटून असल्यामुळे स्नायू आखडले गेल्यामुळेच हात हलवल्यावर दुखतोय, हा साक्षात्कार मला झाला. त्याआधी जरा कळ मारली, तरी प्लेट हलली की काय, असं वाटून घाबरायला होत होतं.
एकंदरीत या सर्जरीची कहाणी अशी सुफळ संपूर्ण झाली. अजूनही काही बंधनं आहेत, पण आधी जो त्रास सहन केला, त्या तुलनेत मी लवकर स्वतंत्र झालो, असंच म्हणायला हवं.

महिनाभरातच पुन्हा टायपिंगही सुरू झालं. कधी डाक्टरांच्या परवानगीनं, कधी त्यांची परवानगी गृहीत धरून मुंबई वारी आणि ड्रायव्हिंगही सुरू केलं.

कुठल्याही प्रसंगात देव आपल्या पाठीशी असतो, असं म्हणतात. अनंत चतुर्दशीला बाप्पा माझ्या समोर होता आणि मी पाठच्या पाठी पडलो, ते तो बघत होता. आता पुढच्या वर्षी त्याच्या पाठवणीला जावं, की मिरवणुकीकडेच पाठ फिरवावी, याचा विचार करतोय!

(समाप्त.)

Nov 18, 2015

Operation `बाहु`बली


(भाग 2)

खजिना विहीर चौकातून टिळक रस्त्याला जाऊन तो पार करावा, असा विचार केला, पण तिथेही अभूतपूर्व गर्दी होती. एरव्ही टिळक रस्त्यावरच्या दोन मंडळांच्या मध्ये खूप अंतर असतं. पुढचा गणपती येईपर्यंत एका जागी उभं राहून वाट बघायलाही कंटाळा येतो. त्या रात्री मात्र सगळी संकटं आमच्यासमोर हात जोडून उभी होती. लांबलांबपर्यंत रस्ता पार करण्याची अजिबात संधी दिसत नव्हती. मग तिथून मागे वळून भिकारदास मारुतीच्या जवळच्या बोळातून टिळक रस्त्यापर्यंत आलो.  गर्दीतून सुटकेचा मार्ग तिथेही दिसत नव्हताच, पण आता पर्याय नव्हता. लवकरात लवकर तिथून बाहेर पडणं महत्त्वाचं होतं. शेवटी तसाच धीर करून गर्दीत घुसलो.

माझा उजवा हात डाव्या हातानं धरूनच गर्दीतून चालावं लागत होतं. हात गळ्यात बांधल्यामुळं निदान ते बघून तरी लोक थोडीशी जागा देत होते. तरीही, पायाखाली दिसत नसणा-या फूटपाथवरून दुस-या चौकापर्यंत जाणंही सहनशक्तीचा अंत बघणारं होतं. लोक दोन्ही बाजूंनी पुढे जाण्याचा प्रयत्न करत होते आणि मी त्यांच्या धक्क्यापासून वाचण्याचा! दोन्ही मुलं हर्षदाच्या ताब्यात होती. आधीच गर्दी, त्यात माझा हात जायबंदी, त्यामुळे मुलं जास्तच घाबरली होती. कसाबसा सावरत, धक्क्यांपासून वाचत त्याच गर्दीतून एसपी कालेजच्या चौकापर्यंत पोहोचलो आणि डावीकडे वळून थोडा मोकळा श्वास घेतला. तरीही अग्निपरीक्षा संपली नव्हतीच. उजवा हात जरा हलला तरी ठणकत होता. आता टिळक रस्त्यापासून पर्वतीच्या पुलापर्यंत चालत जायचं होतं. वाटेत गर्दीची विघ्नं होतीच. ना. सी. फडके चौकापर्यंत आलो आणि नीलायम समोरच्या रस्त्यावर एका मिरवणुकीनं पुन्हा रस्ता अडवला होता. या गर्दीत घुसण्याचं धाडस दाखवणं म्हणजे मूर्खपणा ठरला असता. पर्वतीजवळ लावलेली बाईक तर ताब्यात घ्यायलाच हवी होती. मग हर्षदा आणि मनस्वीनं बाईकवरून घरी यावं आणि मी निमिषला घेऊन चालत घरी पोहोचावं, असं आम्ही ठरवलं.

तिथून चालत घरी आलो. मुलांना एकटंच घरी झोपवून हर्षदाबरोबर मी ग्लोबल हास्पिटलला पोहोचलो.  गर्दीचं दिव्य पार पडलं, पण हास्पिटलमधल्या अतिशहाण्यांशी संघर्ष अद्याप बाकी आहे, याची तेव्हा कल्पना नव्हती. हात दुखतोय, त्या अर्थी मुका मार लागला असेल, किंवा फारतर फ्रॅक्चर असेल, अशीच शंका वाटत होती. किंबहुना, तशी खात्रीच होती. `ग्लोबल`मध्ये पोहोचलो, तर तिथे गणपतीचाच प्रसाद मिळालेले आणखी दोन तीन पेशंट आले होते. एका झिडपिडीत माणसानं आमची चौकशी केली. हा स्वतः रात्रपाठीचा डाक्टर आहे, हे समजल्यावर मी थिजूनच गेलो. त्यानं प्राथमिक चौकशा केल्या आणि हात हलवल्याशिवाय दुखत नाहीये, याचा अर्थ फ्रॅक्चर नसावं, असा निष्कर्ष काढला. मग माझी एक्सरेसाठी रवानगी केली. हात थोडा हलवल्यावर प्रचंड दुखत होता. एक्सरे काढणा-या माणसानं मला तो कोपरात शक्य होईल तेवढा वाकवायला लावला. प्रचंड कळा मारत होत्या, पण इलाज नव्हता. त्यानं कोपराचे दोन angles मधून एक्सरे काढले.

आता एक्सरे रिपोर्टसाठी थांबणं आवश्यक होतं. ते लवकर आले आणि ते पाहून फ्रॅक्चर नाहीये, असं निदान तिथल्या डाक्टरांनी केलं. पेन किलर इंजेक्शन देऊ आणि उद्या सकाळपर्यंत नाही थांबलं, तर खांद्याचा एक्सरे काढू, असं त्यांनी सांगितलं. प्रत्यक्षात दुखणं खांद्याला आहे, हे त्यांना बहुधा एक्सरे काढल्यानंतर लक्षात आलं असावं. मग धनर्वात आणि पेन किलर अशी दोन दोन भोकं शरीराला पाडून घेतल्यानंतर आम्ही घरी आलो. रात्री एकाच कुशीवर कसाबसा तळमळत झोपलो.
सकाळी उठलो, तरी त्रास कमी झाला नव्हता. रात्रीपासून सतत एक विचार मनात येत होता. मुकामारच असेल, तर हात जरा ताणून, दुःख सहन करत वर घेऊन बघावा. पण तो त्रास सहन न झाल्यामुळे असेल किंवा दुस-या कुठल्या भीतीमुळे, पण तेवढा जोर केला नाही.
दहा वाजता सदाशिव पेठेतलं मोडक हास्पिटल गाठलं. मिरवणूक सुरूच होती, त्यामुळे ठिकठिकाणी बांबूने अडवलेल्या रस्त्यांचे अडथळे पार करण्याची शर्यत खेळावी लागत होती. टिळक रस्त्याच्या अलीकडेच गाडी लावून हास्पिटलपर्यंत चालत गेलो. एक्सरे टेक्निशिअन आले नव्हते. तिथल्या असिस्टंट डाक्टरांना दाखवलं, त्यांचाही पहिला अंदाज असाच होता, की सहन न होण्यासारखं दुखत नाहीये, त्या अर्थी फ्रॅक्चर नसावं. कदाचित मुकामार असेल, किंवा किरकोळ फ्रॅक्चर असेल, असाच ग्रह आता आम्हीसुद्धा करून घेतला होता.

एक्सरे टेक्निशिअन सांगवीहून निघाल्याचं समजलं. गणपती मिरवणुकीचे अडथळे पार करत ते कधी पोहोचणार, यासाठी आम्ही आता देवच पाण्यात ठेवायचे बाकी होते. तरीही ते अपेक्षेपेक्षा खूपच वेळेत पोहोचले. त्यांनी लगेच एक्सरे काढले. मुख्य म्हणजे जिथे दुखत होतं, तिथले, म्हणजे खांद्याचे एक्सरे काढले. काही सेकंदात ते तयार झाले आणि ते पाहून त्यांची नाही, पण माझी काळजी वाढली.

फ्रॅक्चर आहे, असं त्यांनी सांगितलं.
म्हणजे आता प्लॅस्टरचा ताप, असाच विचार मी मनात केला.

पण त्यांचं पुढचं वाक्य काळजात धडकी भरवणारं होतं.

`बहुतेक सर्जरी करावी लागेल! मी डाक्टरांशी बोलून कन्फर्म करतो!!`

(क्रमशः)

Nov 11, 2015

Operation `बाहु`बली

भाऊ महाराज बोळात राहत असताना अनंत चतुर्दशी म्हणजे आम्हाला पर्वणी वाटायची. दुपारी बाराला मंडईतून कसबा गणपतीची पालखी रवाना व्हायची. तिला हात लावण्यापासून दुस-या दिवशी पहाटे दगडूशेठ गणपती लक्ष्मी रस्त्यावरून जाईपर्यंत मजबूत तंगडतोड करणं, हा वार्षिक सोहळाच होऊन गेला होता. भाड्याच्या घरात राहणं बंद झाल्यानंतर, लग्न झाल्यानंतर, मुलं झाल्यानंतर हा उत्साह क्रमाक्रमानं कमी होत गेला. लक्ष्मी रस्त्याच्या श्वासही घेता न येणा-या गर्दीत घुसून एका चौकापासून दुस-या चौकापर्यंत जाणं ही अहमहमिकाही बाद होऊन मुलांसह जायचं, तर आपला टिळक रस्ता बरा, हा विचार पक्का होत गेला. पण टिळक रस्ताही एवढा दगा देईल, याची मला अजिबात कल्पना नव्हती.


यंदाच्या चतुर्दशीला सकाळी फक्त मानाचे गणपती बघायचे आणि संध्याकाळी थोडा वेळ टिळक रस्त्याला चक्कर मारून परत यायचं, असंच नेहमीप्रमाणे ठरवलं होतं. तरीही सकाळी बाहेर पडलोच नाही. दिवसभर घरीच काम केल्यानंतर जरा कंटाळा आला, म्हणून फारसा उत्साह नसतानाही पाय मोकळे करण्यासाठी टिळक रस्त्याला जायचं ठरवलं. सहकुटुंब. निमिषला सकाळी मानाचे गणपती दाखवले होते, त्यामुळे त्याला घरीच ठेवून मी आणि मनस्वी, दोघांनीच जायचं आधी ठरत होतं, पण ते बदलून चौघं जायला निघालो. पर्वतीपर्यंत दुचाकीनं जायचं आणि तिथे जागा मिळेल तिथे गाडी लावून पायी भटकायचं, असा बेत होता. पर्वतीच्या पुलावरच एका बाजूला स्कूटी लावून टिळक रस्त्याच्या दिशेनं चालत निघालो. त्या दिवशी नेहमीपेक्षा गर्दी जास्तच वाटत होती. टिळक रस्ता जवळजवळ येत गेला, तशी ती आणखी वाढत गेली.


एखाद दुसरा गणपती बघून निघू, असाच विचार तेव्हा केला होता. थोडा वेळ एसपी collegeच्या चौकात थांबून रस्ता मोकळा मिळाल्यावर ओलांडून पलीकडे गेलो. काही वेळ थांबल्यानंतर एका मंडळाचा गणपती दृष्टिपथात आला. त्यांचं ढोलपथक ऐकून घरी परतू, असं ठरवलं होतं. ढोलपथक पाहायला पुढे गेलो, तेव्हाच मागून गर्दी वाढायला लागल्याचा अंदाज आला होता. निमिषला कडेवर घेतलं होतं. मनस्वी आणि हर्षदा आमच्या पुढेच, एकत्र होत्या. ढोलपथकाच्या स्वयंघोषित रस्तेसम्राटांनी दो-या लावून पथक पाहायला जमलेल्या लोकांना रस्त्याच्या कडेला रेटायला सुरुवात केली. ह्या लोकांच्या दांडगाईत आपण चेंगरायला नको, म्हणून लगेचच मागे जाऊन रस्त्याच्या कडेला उभं राहण्याचा निर्णय घेतला. एवढ्यात पुढच्या बाजूनं एकमेकांच्या खांद्यावर हात ठेवून रांगा करून येणा-या लोकांनी मधल्या चिंचोळ्या जागेतून समोरच्यांना ढकलत पुढे जायला सुरुवात केली. माझ्या समोर दोन कमी उंचीच्या महिला होत्या. त्यांना या ढकलाढकलीची झळ बसू नये, म्हणून जास्तीत जास्त पाय रोवून त्यांना संरक्षण देण्याचा प्रयत्न करत होतो. थोडी जागा मोकळी झाल्यावर तसाच मागे येऊन रस्तातून बाजूला जाण्यासाठी निघालो, तेवढ्यात रेटणा-या लोकांचा जोर वाढला. थोडासा बेसावध होतो, त्यामुळे त्या रेट्यानं तसाच पाठमोरा रस्त्यावर पडलो. कडेवर निमिष होता, त्याला वरच्यावर कुणीतरी उचलल्याचं दिसलं. मी पडलो, तिथून अगदी थोडीशी जागा सोडून बाजूला फक्त गर्दीचे पायच दिसत होते. निमिषला वरच्या वर कुणीतरी उचललं आणि कुणाकडे तरी दिलं, एवढंच दिसत होतं. आपटल्यामुळे माझा खांदा अचानक प्रचंड दुखायला लागला होता. काय होतंय, हे मला काही क्षण कळतच नव्हतं. हर्षदा आणि मनस्वी दिसत नव्हत्या, पण निमिषला कुणीतरी हर्षदाकडे दिलं असावं, असं वाटत होतं. पडल्यानंतर उठण्याचीही शुद्ध मला काही क्षण नव्हती. कुणीतरी मला खांद्याला धरून उठवण्याचा प्रयत्न केला, पण मीच त्यांना रोखलं, कारण उजवा खांदा प्रचंड दुखत होता. कसाबसा हात टेकून उठलो, पण आपला उजवा हात उचलताच येत नाहीये, हे जाणवलं. चक्कर आल्यासारखं होत होतं. पुन्हा गर्दीत सापडू नये, म्हणून बाजूला जाऊन दहा मिनिटं शांतपणे उभा राहिलो. हर्षदा, मनस्वी, निमिष एकत्र असतील आणि सुरक्षित असतील, असा फक्त अंदाजच करू शकत होतो. कारण खांद्याच्या असह्य वेदनांमुळे दुसरं काही सुचतच नव्हतं.


थोडं सावरल्यानंतर आजूबाजूला पाहून अंदाज घेण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा कोप-यात उभी असलेली हर्षदा दिसली. मनस्वी तिच्याबरोबरच होती आणि मुख्य म्हणजे निमिषही होता. म्हणजे कुणीतरी वरच्या वर त्याला उचलून हर्षदाकडे दिलं असावं, हा माझा अंदाज बरोबर ठरला होता. हायसं वाटलं. मला नक्की काय झालंय, मी असं का करतोय, हे त्यांना कळतच नव्हतं. गर्दीतून मुलांना वाचवण्यासाठी हर्षदा सुरक्षित ठिकाणी उभी राहिली होती. मी प्रत्यक्षात पडल्यानंतर सुमारे दहा-बारा मिनिटांनी आम्ही एकमेकांना भेटलो. माझा हात प्रचंड दुखतोय आणि उचलताही येत नाहीये, हे तिला सांगितलं. त्या गर्दीत नक्की काय करावं, तेच कळत नव्हतं. कदाचित पडल्यामुळे मुकामार लागला असेल, काही वेळानं तो बरा होईल, असं मला वाटलं. सुदैवानं तिथेच एक ambulance होती. माझ्या कोपरालाही आपटलंय आणि जखम होऊन रक्त येतंय, हेही जाणवलं. तातडीनं काहीतरी उपचार घेणं भागच होतं. प्रत्यक्षात मला कोपराची जखम बघताही येत नव्हती, एवढा हात जखडला गेला होता. ambulance मध्ये शिरलो. तिथे doctor असतील आणि आपल्याला नक्की काय झालंय त्याचं निदान होईल, उपचार होतील, अशी अपेक्षा होती, ती फोल ठरली. तिथे फक्त एक कंपाउंडर होता. त्यानं कोपराच्या जखमेला मलमपट्टी केली आणि हात दुखतोय म्हटल्यावर एका साध्या बँडेज पट्टीनं तो गळ्यात अडकवून टाकला. दुसरा काहीच उपचार तिथे होऊ शकणार नव्हता. आता जवळचं हास्पिटल गाठणं भाग होतं.


गर्दी एवढी होती, की पुढच्याच चौकात सदाशिव पेठेत असलेलं मोडक हास्पिटल आठवलं, तरी तिथे पोहोचण्याचा विचारही करणं शक्य नव्हतं. एवढ्या गर्दीत ते सुरू असेल की नाही, याचीही खात्री नव्हती. त्यामुळे आधी टिळक रस्ता पार करून घराजवळच्या ग्लोबल हास्पिटलमध्ये पोहोचावं, असा विचार केला. एसपी बिर्याणीच्या बाहेरच्या कट्ट्यावर काही वेळ बसून विश्रांती घेतली. दुखणारा हात घेऊन तुफान गर्दीतून रस्ता कसा काढायचा आणि वेदना कशा सहन करायच्या, याचाच विचार डोक्यात सुरू होता. माझ्या कडेवर असताना पडल्यामुळे आणि गर्दीमुळे निमिष आधीच खूप घाबरला होता. मला नक्की काय झालंय, हे समजल्यामुळे हर्षदाही. घरापर्यंत पोहोचण्याचं दिव्य कसं पार पाडायचं, याची चिंता आम्हा दोघांनाही होती. पण आमच्यापेक्षाही जास्त चिंता असलेला माणूस शेजारीच येऊन माझ्याच परवानगीनं `श्रमपरिहारा`साठी बसला, तेव्हा तिथून हलावं, असा विचार मी केला. माझ्या नशीबातला `सश्रम कारावास` मात्र एवढ्या सहजासहजी संपणार नव्हता...!


(क्रमशः)